TỪ THỰC TIỄN NƯỚC TA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN NHÀ NƯỚC, CON ĐƯỜNG CHẮC CHẮN NHẤT ĐI LÊN CNXH

TỪ THỰC TIN NƯỚC TA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN NHÀ NƯỚC, CON ĐƯỜNG CHẮC CHẮN NHẤT ĐI LÊN CNXH

(Phát biu Tham luận của đông chí Võ Trần Chí nguyên y viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TP H Chí Minh trong cuộc hội thảo Khoa học tại Phân viện KHXH TPHCM năm 1998)

Tại Đại hội VII của Đảng ta (6/1991), (thay mặt Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh), tôi đã phát biểu một tham luận gồm 3 phần:

–   Một là xây dựng các trung tâm phát triển kinh tế của đất nước;

–   Hai là vận dụng luận điểm của Lênin về chủ nghĩa tư bản Nhà nước;

–   Ba là công tác xây dựng Đảng.

Trong tham luận đó, chúng tôi nhấn mạnh rằng “chủ nghĩa tư bản Nhà nước là một trong những vấn đề đặc biệt lớn mà chúng ta cần quan tâm nghiên cứu, vận dụng”. Mặc dù mãi cho đến nay, các văn kiện Đảng và Nhà nước vẫn chưa chính thức ghi nhận danh từ “chủ nghĩa tư bản Nhà nước” để chỉ một đường lối hay một chiến lược phát triển kinh tế theo con đường xã hội chủ nghĩa, mà mới chỉ dừng lại ở “thành phần kinh tế tư bản Nhà nước” hay “các hình thức kinh tế tư bản Nhà nước”, nhưng chúng tôi vẫn giữ quan niệm nhất quán nêu trong tham luận đó rằng “chủ nghĩa tư bản Nhà nước đối với chúng ta sẽ là phương thức có hiệu quả nhất nhằm phát triển lực lượng sản xuất, tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa..(1)

Sau Đại hội VII, tại Hội thảo về chủ nghĩa tư bản Nhà nước (tổ chức tháng 11/1991 tại Phân viện Khoa học Xã hội TP), tôi đã nói vắn tắt mấy ý:

–   Khi được nghiên cứu ở Trường Đảng về chủ nghĩa tư bản Nhà nước cùng với chính sách kinh tế mới, tôi hết sức tâm đắc và cảm thấy như Lênin đang nói về chính thời kỳ quá độ của chúng ta.

–   Việc đi sâu vào chủ nghĩa và các khái niệm thì để cho các nhà lý luận, còn tôi thì cho rằng chủ nghĩa tư bản Nhà nước mà tôi thu hoạch được ở Lênin không thể chỉ là “cầu tre lắc lẻo” mà phải là “cầu đúc bằng bê tông”! đối với thời kỳ quá độ ở nước ta.

–    Lãnh đạo thành phố cũng xin “đặt hàng” cho các nhà lý luận về đề tài đặc biệt quan trọng này.

Từ đó đến nay, lãnh đạo của Thành phố vừa chỉ đạo vận dụng chủ nghĩa tư bản Nhà nước trên địa bàn Thành phố, vừa tiếp tục tổ chức nghiên cứu vấn đề này để góp phân tích cực làm sáng tỏ hơn nữa vấn đề chủ nghĩa tư bản Nhà nước cả về lý luận lẫn các chủ trương chính sách và chỉ đạo thực tiễn. Liên tiếp trong hai năm 1995 và 1996, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Thành ủy, Ban Kinh tế Thành ủy phối hợp với Viện Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức hai cuộc hội thảo khoa học về nghiên cứu và vận dụng chủ nghĩa tư bản Nhà nước.

Cùng với sự vận dụng sinh động và ngày càng hiệu quả các hình thức của chủ nghĩa tư bản Nhà nước trên địa bàn Thành phố nói riêng và cả nước nói chung, ngày càng có nhiều công trình nghiên cứu đi sâu làm rõ vai trò lịch sử to lớn của chủ nghĩa tư bản Nhà nước đối với định hướng xã hội chủ nghĩa theo tinh thần Lênin. Có những tác giả và tập thể tác giả đã không ngần ngại khẳng định vai trò có tính quyết định đó là chủ nghĩa tư bản Nhà nước đối với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, mà trước hết là sự nghiệp kinh tế, chẳng hạn:

–    “Phát triển mạnh mẽ chủ nghĩa tư bản Nhà nước với tất cả các hình thức của nó… là một định hướng cơ bản, một nội dung tổng quát xuyên suốt cả thời kỳ quá độ ở nước ta”.(2)

–    “Quan đim v chủ nghĩa tư bản Nhà nước cần phải trở thành tư tưởng trung tâm, “sợi chỉ đỏ xuyên suốt” của đường li phát triền kinh tế ở một nước tiền tư bản đi lên chủ nghĩa xã hội. (3)

–         “Có th khái quát thời kỳ quá độ, thực cht là thời kỳ phát trin chủ nghĩa tư bản Nhà nước được Nhà nước của giai cp công nhân tính toán, kim soát và được xã hội hóa để từng bước xuyên qua nó tiến những bước tiến khổng lồ hướng về chủ nghĩa xã hội.(4)

–           “Phát triển chủ nghĩa tư bản Nhà nước là hình thức tốt nhất phát huy sức mạnh tổng hợp của dân tộc và thời đại để tăng trưởng kinh tế cao và vững bền theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta”(5).

–           “Chủ nghĩa tư bản Nhà nước là một chính sách để phát triển đại công nghiệp và củng cố liên minh công nông trên cơ sở mới”(6).

–           “Học thuyết Lênin về chủ nghĩa tư bản Nhà nước… thực chất là lý luận đường lối sách lược về kinh tế – xã hội để đưa nền kinh tế tiểu nông chiếm đa số đi lên chủ nghĩa xã hội thông qua con đường chủ-nghĩa tư bản Nhà nước”, là “một nội dung cơ bản về kinh tế – xã hội đi lên chủ nghĩa xã hội”(7).

–           “Tư tưởng về chủ nghĩa tư bản Nhà nước kiểu mới trong điều kiện cầm quyền là đóng góp đặc sắc nhất trong tổng thể NEP (chính sách kinh tế mới) nói rêing và trong học thuyết Lênin về quá độ phi tư bản nói chung lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa”(8).

–           “Chủ nghĩa tư bản Nhà nước phải đóng vai trị xung kích trong việc sản xuất ra những hàng hóa công nghiệp có giá trị công nghệ cao và cũng có vai trò xung kích trong việc điều tiết các nguồn thu nhập quốc dân, tích cực thu góp vào công quỹ ngày càng lớn, góp phần giải quyết nạn thất nghiệp và bất công trong thu nhập x hội(9).

–           V..V…

Tơi cho rằng những đánh giá tương tự như vậy về vị trí lịch sử của chủ nghĩa tư bản Nhà nước đối với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội là hoàn toàn phù hợp với các quan điểm lý luận của Lênin về chủ nghĩa tư bản Nhà nước, cũng như ngày càng được chứng minh trong thực tiễn sinh động ở nước ta từ 10 năm qua.

Nhưng cho đến nay, trong chúng ta không phải ai cũng công nhận một cách nhất quán chủ nghĩa tư bản Nhà nước cả về lý luận lẫn thực tiễn. Chính Lênin cũng đã từng gặp sự chống đối quyết liệt của “những người Cộng sản cánh tả” quanh vấn đề trọng đại này, thậm chí trong số đó có người đ tự sát.

Cần hiểu cơ sở thực tiễn của vấn đề chủ nghĩa tư bản Nhà nước ở đây theo nghĩa mà Lênin đã từng đề cập, như:

–           Thực tiễn kinh tế – kỹ thuật và kinh tế – tố chức của chủ nghĩa tư bản độc quyền Nhà nước Đức và thực tiễn chính trị là chính quyền Xô Viết Nga. Hai thực tiễn đối lập nhau đó có được vào năm 1918 giống như “hai con gà trong tương lai của chủ nghĩa xã hội” nên có thể và cần phải kết hợp với nhau để tạo dựng chủ nghĩa xã hội.

–           Thực tiễn sản xuất nhỏ còn phổ biến, ở đó, tính tự phát tiểu tư sản, tư sản, vô chính phủ chính là trở ngại chủ yếu của con đường đi lên xã hội chủ nghĩa mà yếu tố duy nhất để chiến thắng nó chỉ có thể là chủ nghĩa tư bản Nhà nước.

Tôi cũng không đồng tình với ý cho rằng chủ nghĩa tư bản Nhà nước và NEP chỉ là một giải pháp tình thế, một thành phần kinh tế tạm thời, mà phải là một đường lối chiến lược, bảo đảm chắc chắn nhất để nước ta đi lên chủ nghĩa xã hội.

Tình trạng thiếu nhất quán này đòi hỏi phải tiếp tục tìm hiểu, tổ chức hội thảo thường xuyên trên cơ sở kết hợp chặt chẽ thực tiễn với lý luận, lấy thực tiễn bổ sung cho lý luận. Tôi nghĩ rằng cho đến nay, chủ nghĩa tư bản Nhà nước ở nước ta hoạt động có hiệu quả, nhưng không phải ai cũng công nhận; cho nên phải tiếp tục chứng minh nó bằng một chương trình tống kết thực tiễn chứ không chỉ xác nhận về lý luận.

Phải thông qua thực tiễn nâng cao mà nâng lên về mặt lý luận, phải tổng kết từ khi ta cho các thành phần kinh tế (có cả tư bản tư nhân) hoạt động, từ khi ta có luật Đầu tư nước ngoài, từ khi ta có chủ trương khoán 10, tức là khoán hộ v.v… cho đến nay, cái gì được, cái gì chưa được một cách có phân tích và cả những lời giải đáp về những vấn đề nảy sinh không tránh khỏi trong quá trình vận dụng.

Nếu từ chối con đường TBNN thì phải đi lên chủ nghĩa xã hội bằng con đường nào? Cách trước đây đi lên chủ nghĩa xã hội hồn tồn bằng hai thnh phần kinh tế: quốc doanh và tập thể (hay chủ nghĩa x hội Nhà nước) có được không? nếu được thì hà tất gì ta phải đổi mới?

Vì vậy, như phần trình bày sơ bộ ở trên, vấn đề là từ nền kinh tế x hội lạc hậu như nước ta chỉ có thể bằng con đường chủ nghĩa tư bản Nhà nước mới đưa được nền kinh tế sản xuất nhỏ đi lên chủ nghĩa x hội một cch chắc chắn nhất (Chú ý: quy trình xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa xã hội hoàn chỉnh là không hoàn toán giống nhau). Ở đây có vấn đề “quy luật QHSX phải phù hợp với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất ” cần được đem ra mổ xẻ qua thực tiễn đổi mới trên 10 năm qua của nền kinh tế xã hội nước ta? Chúng ta hay phân tích vì sao chỉ năm trước chúng ta phải nhập khẩu gạo mà năm sau, chúng ta lại xuất khẩu gạo? Và cũng với bao nhiêu ruộng đất và bao nhiêu nông dân ấy? Và tại sao trong những năm 90, trong khi Mỹ còn đang cấm vận đối với chúng ta, sau khi ta có Luật đầu tư cho nước ngoài thì lập tức tư bản vẫn kéo vào đầu tư bất chấp lệnh cấm vận ấy? v.v… Đó chính là động lực kinh tế xuất phát từ lợi ích kinh tế – chính lợi ích kinh tế đ tạo ra động lực kinh tế và động lực kinh tế đó làm cho lực lượng sản xuất phát triển và năng suất lao động tăng lên. Phải chăng là chúng ta đang vận hành đúng quy luật?

Sự vật bao giờ cũng có hai mặt: Nếu đi lên chủ nghĩa x hội bằng con đường chủ nghĩa tư bản Nhà nước và sử dụng cơ chế thị trường thì mặt trái của nó phải chú ý là cái gì, các nguy cơ của nó ra sao và phải chế ngự nó bằng cách nào? Cũng cần hiếu rằng trong các nguy cơ thì nguy cơ tụt hậu cũng không đưa nước ta lên chủ nghĩa xã hội được.

Ai cũng muốn có chủ nghĩa xã hội vì chủ nghĩa xã hội là một lý tưởng quá tốt đẹp, nhưng vấn đề quan trọng lại là làm sao để có được chủ nghĩa x hội. Cái khó nhất là ở cho đó. Ai cũng sợ mất chủ nghĩa xã hội, nhưng cái khó lại là phải làm thế nào để xây dựng cho được chủ nghĩa xã hội trong điều kiện trình độ lực lượng sản xuất của nước ta còn quá thấp kém và bảo vệ được thành quả đó một cách lâu dài?

Toàn bộ cách đặt vấn đề như vậy đại hỏi Đảng và Nhà nước ta phải thực sự tự giác, thực sự cĩ ý thức – đặc biệt trong việc nhận thức và vận dụng chủ nghĩa tư bản Nhà nước.

Vì vậy, vấn đề tổ chức hội thảo, nghiên cứu, tranh luận không phải dẫm chân tại chỗ, mà phải đặc biệt gắn hội thảo, nghiên cứu với thực tiễn để đi đến có những kiến nghị vừa xác thực vừa mang tính sáng tạo góp phần chuẩn bị cho Đại hội Đảng ta lần thứ IX.

Cũng cần tổ chức tổng kết có chiều sâu quy trình, vận dụng chủ nghĩa tư bản Nhà nước trong thời gian qua để khẳng định những gì thành công, những gì chưa thành công để kịp thời phát huy hơặc uốn nắn. Phải thấy cả hai mặt tích cực và tiêu cực của tư bản cả trong nước và ngoài nước. Tự phát và mưu cầu lợi nhuận tối đa là lẽ đương nhiên của nhà tư bản, thậm chí vì lợi nhuận siu ngạch mà bị treo cổ, họ cũng làm! (Lnin). Đó là chưa kể âm mưu chính trị của chủ nghĩa đế quốc. Nhưng Chủ nghĩa tư bản Nhà nước lại phải hoạt động theo khuôn khổ của chế độ chúng ta, trong một Nhà nước có ỷ thức tự giác, có chủ quyền và hệ thống luật pháp xã hội chủ nghĩa bảo đảm.

Tôi nghĩ rằng sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta còn lâu dài, con đường chủ nghĩa tư bản Nhà nước có thể tồn tại nhiều chục năm, qua nhiều thế hệ. Lực lượng khoa học xã hội nước ta phải xây dựng cho được cơ sở lý luận của đường hướng đó, có vai trị quyết định trong qu trình vạch ra cc bước đi đối với đường hướng đó.

Đó là sứ mạng đồng thời là một thử thách lịch sử đối với lực lượng khoa học x hội Việt Nam. Nếu để mất trận địa này, về mặt chế độ, sẽ mất tất cả. Bởi vì với những điều kiện lạc hậu thấp kém của nền kinh tế x hội nước ta, không quá độ bằng con đường tư bản Nhà nước của Lênin thì khơng thể đi lên chủ nghĩa xã hội được mà xã hội sẽ tự phát đi vào con đường tư bản chủ nghĩa bất công và đau khổ.

Tháng 5/1998

 

(l) Ban Kinh tế Thành ủy TP HCM nghiên cứu vận dụng các hình thức kinh tế tư bản Nhà nước trên đại bàn TP HCM, trang 7

(2) -(6) Tài liệu hội thảo về CNTBNN… Ban kinh tế thành uỷ thành phố HCM – 7/10/1996, các trang: 101, 104, 109, 110, 121.

(7) Ban kinh tế thành uỷ thành phố HCM. Nghiên cứu vận dụng các hình thức kinh tế tư bản nhà nước trên địa bàn thành phố HCM. 1997, trang 10.

(8) TLĐD, trang 51

(9) TLĐD, trang 103

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s